ΑΠΟΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ

Η ομιλία μου στην εκδήλωση που οργάνωσε η ΟΛΣΥ (ομοσπονδία Λημνιακων συλλόγων Λήμνου προς τιμήν του απόδημου Λημνιακού πληθυσμού.
Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε τον Αύγουστο του 2018 στο ανοιχτό θέατρο του Μουδρου Λήμνου

Θα παρακάμψω τις προσφωνήσεις
γιατί δεn γνωρίζω όλους τους τιτλούχους και φοβάμαι πως θα υποπέσω σε παραλήψεις .Πιστεύω πως ο τίτλος "ΟΜΟΓΕΝΕΙΣ" μας ενώνει όλους

Καλησπέρα λοιπόν αγαπημένοι συμπατριώτες και ενδεχομένως επισκέπτες του νησιού μας .

Μαζευτήκαμε σ´αυτον εδώ τον πολύ συμπαθητικό καινούργιο χώρο ,που ελπίζω να γίνει ο πολιτιστικός διεκδικητής της Ιστορίας που δικαιωματικά ανήκει σε τούτο το ένδοξο λιμάνι και το χωριό του Μούδρου ....μαζευτήκαμε θα ξαναπώ σε ενα αντάμωμα με τους ομογενείς μας ,να τους τιμήσουμε,να τους αγκαλιάσουμε και αντάμα να θυμηθούμε τους λόγους που τους ανάγκαγκασαν να φύγουν απο τον αγαπημένο τόπο που τους γέννησε και τους έθρεψε ......Να φύγουν απο τον ενα και μοναδικό μητρικό κόρφο ...την Πατρίδα.
Τούτη η σημερινή εκδήλωση που υλοποιεί η ΟΛΣΥ σήμερα.....ειναι μια εκδήλωση μνήμης και τιμής στους συμπατριώτες μας ήρωες της ζωής .

Ναι ο κάθε μετανάστης ειναι κατ´εμέ.... ένας ήρωας , ένας Οδυσσέας με ξεχωριστή Ιθάκη. Η ζωή του καθενός σας ενα βιβλίο με πυκνογραμμένες σελίδες ..και μια φορτισμένη εισαγωγή που γράφτηκε στην πλατεία του χωριού του με τον σπαραγμό να σέρνεται στα σωθικά της μάνας και του πατέρα .

Για πολλούς απο σας το δακρυσμένο μαντήλι ....απ´αυτή τη σκάλα ανέμισε τον πόνο του ξενητεμού. Το ελπιδοφόρο βαπόρι ...εδω φόρτωσε τον μπόγο ...και τον πόνο ...
Τα δάκρυα της πονεμένης μάνας εδω έσταξαν και πότισαν την ξύλινη τότε σκάλα ...κι η τελευταία αγκαλιά γαντζώθηκε στου καραβιού την πλώρη .
Θύμισες μανάδων που κανάκεψαν για χρόνια την ελπίδα ...ελπίδα των ξενιτεμένων τους παιδιών που πάλεψαν το μέλλον τους και την επιτυχία .Ενας ...κοινός ο σκοπός .Ο εναγκαλισμός του νόστου !!!

Ισως δεν έπρεπε να σας ρίξω τοσο νωρίς στα βαθειά της συγκίνησης γι αυτο θα προσπαθήσω να αποφορτίσω το κλίμα αναφερόμενη στο θέμα που ο πρόεδρος της ΟΛΣΥ κύριος Αντώνης Καραγιάννης ,μου ανέθεσε να σας αναπτύξω
ΑΠΟΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ
ΠΟΙΟΙ ΟΙ ΛΟΓΟΙ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ

Η ιστορία της Ελληνικής διασποράς ,είναι μακραίωνη και ξεκινά περίπου απο την δεύτερη χιλιετία π Χ !!!
Μακριά σας πάω Ε;
Ναι ...απο τότε αναφέρονται θαλασσινές αναζητήσεις της φυλής μας προς τη Μεσοποταμία μέχρι τις μακρινές υπερπόντιες χώρες ....και φυσικά δε θα σταθούμε στην εποχή αυτη.
Θα ρθούμε πιο κοντά στη εποχή που μας αφορά και που χωρίζεται σε τρεις περιόδους ,η κάθε μια με διαφορετικά χαρακτηριστικά .

Η πρώτη αντιστοιχεί στους 4 αιώνες της Τουρκοκρατίας, η δεύτερη απο τη δημιουργία ανεξάρτητου Ελληνικού κράτους μέχρι τον Β .Παγκόσμιο πόλεμο ....και η Τρίτη απο τη λήξη του Β.Παγκοσμίου πολέμου μέχρι τα τέλη του 20 ου αιώνα ...και ειναι αυτή στην οποία θα σταθούμε ...γιατί αυτης της περιόδου η γεύση και το πικρόγλυκο άρωμα κυκλοφορούν σήμερα ανάμεσά μας .

ΑΠΟΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΛΟΙΠΟΝ Η ΑΛΛΙΩΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΣΠΟΡΑ

Ετσι χαρακτηρίζεται το σύνολο των εκπατρισμένων Ελλήνων που μολονότι εγκαθίστανται σε κάποιον εκτός Έθνους χώρο ,εξακολουθούν να συντηρούν σε επίπεδο συλλογικό και συναισθηματικό ,τη σχέση τους με την χώρα της καταγωγής τους .

Οι Έλληνες μετά την κρίση της σταφίδας που ξέσπασε το 1893 ,άρχισαν μαζικά ν´αναζητούν την τύχη τους σε χώρες με βιομηχανική ανάπτυξη για εξασφάλιση εργασίας
Διαχρονικά αίτια μεταναστεύσεων θεωρούνταν πάντα οι πολιτικοστρατηγικές η οικονομικοκοινωνικές συνθήκες κι απο αυτά τα αίτια δεν μπορούσε να δηλώνει απούσα μια φτωχή χώρα οπως η Ελλάδα μας

Σύμφωνα με τον ερευνητή του νησιού μας Θοδωρή Μπελίτσο ,οι Λημνιοί ξεκινούν την μετανάστευση απο πολυ παλιά
Σώζεται εμπορική αλληλογραφία Λημνιών εμπόρων με αντίστοιχες Ιταλικές πόλεις απο το δεύτερο μισό του 18 ου αιώνα ( 1763-83)
Απο τα τέλη του 18 ου αιώνα υπάρχει ρεύμα Λημνιών μεταναστών προς μικρά Ασία και τα λιμάνια του Ευξείνου πόντου ,Οδησσός ,Γαλάτσι ,Βραΐλα ....και προς τις Ιταλικές πόλεις ,Βενετία ,Τεργέστη,Λιβόρνο .
Μετά την απελευθέρωση του Ελληνικού κράτους και γύρω στο 1828-30 αρχίζει η μετανάστευση και προς τα ελευθερα Ελληνικά λιμάνια.
Παράλληλα αναπτύσσεται λημνιακός εμπορικός στόλος τόσο με Ελληνική σημαία,όσο και με Ρώσικη και Οθωμανική
Το 1813 αναφέρονται 15 πλοία Λημνιακής πληοκτησίας και το 1870 έχουν ξεπεράσει τα 300.

Η Αίγυπτος ειναι η πρώτη χώρα που ο Λημνιός μετανάστης μεγαλούργησε .
Οι Λημνιοί μετανάστες στην Αίγυπτο ξεκίνησαν απο εργάτες,φουρναρέοι,ζαχαροπλάστες,ποτοποιοί και έμποροι .Οι περισσότεροι επέτυχαν σαν ελεύθεροι επαγγελματίες με αλματώδη εξέλιξη
στην βιομηχανία .
Τότε ειχε αναπτυχθεί και ο θεσμός των " αμανετζήδων " που μετέφεραν ομαδικά κορίτσια ως υπηρέτριες σε σπίτια πλουσίων με σκοπό τη δημιουργία προίκας προς αποκατάσταση.

Η προσφορά των Ελληνων γενικά στην παραγωγική και πνευματική ανάπτυξη της Αιγύπτου ηταν σημαντική.
Η δε προσφορά των Αιγυπτιωτων στην πατρίδα Λήμνο είναι γνωστή .Πολλοί οι ευεργέτες του νησιού,σε κτήρια και γενικώς κληροδοτήματα που δυστυχως ο χρόνος που μου όρισαν να μιλήσω δεν επιτρέπει την λεπτομερή μου αναφορά σ´αυτα

Οι Αιγυπτιώτες ,παρακολουθώντας την πολιτική κατάσταση της χώρας του Φαρούκ ,φρόντισαν τον οικονομικό επαναπατρισμό τους .

Μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1922 και κατα τη διανομή της καλλιεργήσιμης γης,ειχαν δημιουργηθεί στην πατρίδα Λήμνο ,πολλές ιδιοκτησίες ,σημαντικές εκτάσεις,που αγοράστηκαν απο Αιγυπτιώτες και ακολούθησε το καθεστώς της επινοικίασης ....που δημιούργησε τ´αφεντικά και τους Κεχαγιάδες .

Η δουλειά της Λήμνιας γης με τα πενιχρά προτόγονα θαρρείς εργαλεία της ,ηταν σκληρή δεν υπόσχονταν κανένα μέλλον για τα παιδιά τους

{ Γίγαντες κιαχαγιάδες λαμνοκόποι "•
"Γλώσσα σκληρή
γλώσσα τραχιά της αγροτιάς η γλώσσα.´
Σκληρη δουλειά .
ο ήλιος την ιδρώνει
ο ήλιος τη στεγνώνει " } γράφω σε ενα μου ποίημα .

Πολλα απ' αυτά τα παιδιά αποτέλεσαν αργότερα μέρος του μεταναστευτικού κύματος και προς Αμερική και Καναδά .....αλλα μαζικά πια ,προς Αυστραλία και Γερμανία που έπληξε και αποψίλωσε την Ελλάδα απο τον αγροτικό της πληθυσμό .
Τα περισσότερα Λημνόπουλα , δεν τελείωναν καν το δημοτικό.Κι αν το τελείωναν τους περίμενε το τσάπισμα στα βαμβάκια ,η βοσκή και το άρμεγμα αν υπήρχαν τα ζωντανά .Πολλες φορές υπήρχε μόνο μια κατσίκα .
Τα κορίτσια είχαν διέξοδο στη Χώρα σαν υπηρέτριες στα αρχοντόσπιτα .
Μοναδικό όνειρο η φυγή ...Μια πόρτα ..έστω στον ακάλυπτο !

Μετα την απελευθέρωση του νησιού απο τους Τούρκους υπήρξε και μετανάστευση προς τη Μικρασία.
Απο το 1860 αναφέρονται Λημνιοί στη Σμύρνη με εμπορική και ναυτιλιακή δραστηριότητα .
Έως το 1922 η σχέση των Λημνιών με τη Μικρά Ασία υπήρξε στενή .
Οι περισσότεροι πήγαιναν κι έρχονταν .Κάθονταν λίγα χρόνια ,έκαναν παράδες ( οπως συνήθιζαν να λένε τότε)
και γυρνούσαν στο νησί

Αφρική:;
Στα μέσα του 19 ου αιώνα με αφετηρία την Αίγυπτο, πολλοί Λημνιοί προωθήθηκαν σε άλλες Αφρικανικές χώρες .Αναφέρονται Έλληνες Λημνιοί έμποροι σε λιμάνια της Ερυθραίας το 1889 ,στο Σουδάν 1887
Στη νότιο Αφρική άρχισαν να προωθούνται το 1890 ως εργάτες σε αποικιοκρατικές εταιρίες σιδηροδρόμων και άλλων έργων ,άλλοι νόμιμα κι άλλοι ως λαθρομετανάστες.
Λημνιές παροικίες αναφέρονται στη Μοζαμβίκη ,Ζαΐρ ,τότε Βελγικό Κογκο ,Μαλάουι ,και σε όλες σχεδόν τις αφρικανικές χώρες και πόλεις της κεντρικής Αφρικης
Απο τα τέλη του 19 ου αιώνα άρχισε η μετανάστευση στην Αμερική που κορυφώθηκε απο το 1945 - 70•

Για την Αμερική ενδεικτικά σας αναφέρω πωςαπο το 1892που ξεκίνησε η Λειτουργία του Elias Island μέχρι το 1954 είχαν περάσει απο κει 12 εκατομμύρια μετανάστες ,μεταξύ αυτών πολλοί Έλληνες.Ενα μεγάλο μερίδιο είχε και η Λήμνος μας
Όλοι έχουμε δει φωτογραφίες στο διαδύκτιο και όχι μόνο με τα υπάρχοντα τους στους μπόγους ,όλοι έχουμε ακούσει ιστορίες για το νησί των δακρύων και της χαράς ,εκεί που γίνονταν ο υγειονομικός έλεγχος για τη Visa.Οποιος την έπαιρνε χαιρόταν .όποιος όχι,γυρνούσε πίσω στον τόπο της καταγωγής του .
Πολλοί ηταν και οι λαθραίοι μετανάστες που έφευγαν σα ναυτικοί,ξεμπαρκάριζαν εκεί και τακτοποιούσαν τα χαρτιά της παραμονής τους εν καιρώ.

{ Τότε έφευγαν με τους μπόγους ...τώρα δυστυχως φεύγουν με μια βαλίτσα διπλώματα .Η Σημερινή πληγή της Πατρίδας μας!
Εν τη ρημη του λόγου ...και τον πόνο της ψυχής ,ξελάκιασα την κουβέντα στο σήμερα ...με συγχωρείτε.
Ενα τεράστιο θέμα που δεν ειναι επι του παρόντος. }

Οι σύλλογοι της Λημνιακής διασποράς στην Αμερική πρωτοστατούντος του Ηφαίστου που ιδρύθηκε το 1905 και μέχρι σήμερα θεωρείται ένας απο τους 4 μεγαλύτερους συλλόγους του Ελληνισμού των ΗΠΑ ....συνεισέφεραν στην ανάπτυξη του νησιού με δωρεές, κυρίως στον τομέα της κοινωνικής πρόνοιας και εκπαίδευσης Χαρακτηριστικό παράδειγμα το Νοσοκομείο μας που αναγέρθηκε με τη συνεισφορά του συλλόγου Ήφαιστος τηςΑμερικης το 1939•
Πολλα θα μπορούσαμε να πούμε για τίς δωρεές των ευεργετών της ομογένειας αλλα είπαμε ο χρόνος που μου έδωσαν δεν επιτρέπει αυτο το άπλωμα.

Θα ήθελα λίγο να σταθώ κάπως πιο εμπεριστατωμένα στο μεταναστευτικό κύμα της Λήμνου προς Αυστραλία και Γερμανία .

Μετά το τέλος του Β.Παγκοσμίου πολέμου, η Ελλάδα βρέθηκε αποψιλωμένη απο καλλιέργειες και κτηνοτροφία ως εκ τούτου και απο εμπορική κίνηση.Στην επανόρθωση της τραγικής αυτής κατάστασης αρνητικό ρόλο έπαιξε
ο εμφύλιος πόλεμος που ακολούθησε της Γερμανικής κατοχής .
Διαχρονικα αποδείχθηκε πως ενα απο τα άσχημα χαρακτηριστικά του λαού μας ,είναι ο " φαγωμός" ......με συγχωρείται για τον άκομψο χαρακτηρισμό ,αλλα αποδεδειγμένα πια ποτέ δε μας βγήκε σε καλό.

Οι συνθήκες διαβίωσης λοιπόν ,ηταν φτώχεια ...φτώχεια...φτώχεια .Αυτός ηταν ο λόγος της εκκόλαψης του ονείρου για μια καλλιτερη ζωή σε μια επαγγέλουσα την ευημερία χώρα ,που τότε φάνταζε η Αυστραλία και η Γερμανία.
Στην Αυστραλία δεν έχουμε Λημνιούς μετανάστες πριν το 1912

{ Ωστόσο έτσι απλα θα αναφέρω πως ο προάγγελος της Ελληνικής μετανάστευσης στην Ν. Αυστραλία ηταν Λημνιός ,πολυ πολυ ενωρίτερα ,το 1834 ονομαζόταν Νικόλαος Τραμουντάνας ,ηταν 29 ετών και ασχολήθηκε με την ναυπήγηση και τη ναυτιλία γενικά.}

Ετσι απο το τέλος του Β. Παγκοσμίου πολέμου και μέχρι τις αρχές του 1980 το μεταναστευτικό γίνεται πια μαζικό και καλύπτει το 72 ο/ο της εξωτερικής μετανάστευσης μετά την ίδρυση του Ελληνικού κράτους
Παύει πια να είναι η Αμερική και Αφρική ο τόπος της επαγγελίας και πολλοί Έλληνες μεταναστεύουν εκτός απο την Αυστραλία την Δ Γερμανία .....Β.Ευρώπη ( έχουμε πολλους Λημνιούς μετανάστες στο Βέλγιο) .....και λιγότερο πλέον στη Νότιο Αφρική
Το Λημνιό κύμα ακολουθούσε την γενικότητα της Ελληνικης μεταναστευτικής ροής και όλοι σχεδόν προσδοκούσαν την επιστροφή στη ζεστή αγκαλιά της Πατρίδας.Για πόσους ομως εξακολουθούσε να είναι ζεστή αυτη η αγκαλιά.; Μόνο το 40ο/ο των μεταναστών του
20ου αιώνα κατόρθωσε να επιστρέψει στην Πατρίδα Ενα μεγάλο ποσοστό μοιράζει τον χρόνο σε δυο πατρίδες πιά.

Το μεταναστευτικό κύμα στέρησε την Ελληνικη ύπαιθρο απο ενάμισυ εκκατομύριο αγρότες ,δηλαδή το 1/3 του πληθυσμού της .
Η Ελλάδα τότε χαρακτηρίστηκε ως χώρα αποστολής μεταναστών .
Για τη Λήμνο ειδικά το 1951, απογράφηκαν 24.018 κάτοικοι και το 1981 μόλις 15 .834 κάτοικοι

Ο Λημνιός μετανάστης κράτησε την ταυτότητά του . Ηταν σα να κουβάλησε και το νησί μαζι του .
Φρόντισε να δημιουργήσει Λημνιά οικογένεια .Προτίμησε κατα κανόνα τη Λημνιά νύφη ,ενδεχομένως και με φωτογραφική γνωριμία ,αν δεν έβρισκε Λημνιά
μετανάστρια νύφη .
Εκαμνε την πρόσκληση , γίνονταν ο αρραβώνας κι ακολουθούσε το ταξίδι ,ο γάμος και η ουσιαστική γνωριμία .
Εντελώς κόντρα στη σημερινή εποχή φυσικά !

Ενωμένοι και με σύμπνοια οι Λημνιοί της Αυστραλίας δημιούργησαν συλλόγους,άδελφότητες και με αλληλοβοηθητικό πνεύμα,συντήρησαν τα ήθη,τα έθιμα του νησιού μας και τα πέρασανi όσο γινόταν στα παιδιά τους .
Ο αποχωρισμός απο την αγκαλιά της μάνας γης και του μητρικού κόρφου ....του ενα και μοναδικού ...ηταν σκληρός Φωτεινό απεικονιστικό παράδειγμα για τους Λημνιούς αποτελεί το άγαλμα του ανώνυμου μετανάστη στην Ατσική που φιλοτεχνήθηκε το 2012 απο τον γλύπτη Νίκο,Περογιάννη και παριστάνει έναν άνδρα κατα τρόπον αρκούντως αφαιρετικό ,που σηκώνει τα φτερά του,έτοιμος να πετάξει....και μια μαντηλοφορεμένη γυναίκα στα πόδια του ,προσπαθεί να εμποδίσει το πέταγμα ...στην ξενητειά.
Μόλις ξεστόμισα τη σκληρή λέξη που μέχρι τώρα την είχα επιμελώς αποφύγει.

Δεύτερο μέρος

Το όπου γης και ΠΑΤΡΙΣ εγω δεν το κατάλαβα ποτέ και εχω λόγους να το αναφέρω
Τον όπου γης μετανάστη αυτόν κατάλαβα .
Αυτόν που για ενα καλύτερο μέλλον εγκατέλειψε τα χώματα και τα χρώματα της γης που τον γέννησε ,αλλα δεν τον πόνεσε .
Αυτη την απονιά ο μετανάστης την έκαμε καημό και δάκρυ.Πόσα τραγούδια...πόσες αναφορές ...πόσα παραδοσιακά δρώμενα κι αφιερώματα για την σκληράδα της ξενητειάς

Τον ξενητεμένο...πεισματικα θαρρείς , τον συνοδεύουν οι παιδικές αναμνήσεις ,οι παραδόσεις,τα ήθη τα έθιμα ......οι μυρωδιές Μέσα του δεν έπαψε να καλλιεργεί την ηρωική εξοδό του στο ποθητό αραξοβόλι,να γυρίσει εκεί που έχει αφήσει την ψυχή του δεμένη με παλαμάρι

ΤΑ ΠΑΛΑΜΑΡΙΑ ΑΝΗΚΟΥΝ ΣΤΙΣ ΠΑΤΡΙΔΕΣ

Εκεί καταφεύγει του μετανάστη η ψυχή ,στα νάματα τα ιερά ,να ποτιστεί,να δροσιστεί,να αναγεννηθεί.

Έλειψα κι εγω απο το ανεμοδαρμένο μας νησι.
Μετανάστρια με τη σκληρή έννοια δε θα με χαρακτήριζα.Εφυγα με συμβόλαιο του άνδρα μου σε κάποια ανταλλαγή επιστημόνων μεταξύ Ελλάδας και Τυνησίας .Ακολούθησαν 10 περίπου χρόνια στο Μιλάνο .
Ομως ....ομως !!! αυστηρής ιδιαιτερότητας συναισθήματα δε μ´άφησαν να απολαύσω τα λαμπερά .Ο νούς μου σεργιανούσε στον Ρωμαίικο γιαλό .
Εκει είχα την τύχη να γεννηθώ κι εκεί ειχε μείνει η ψυχή μου ,σκλαβωμένη κορωνίδα στον μοναδικό εσπερινό του Αγιονόρος.

Αυτη η νοσταλγία στάθηκε ικανή να ταυτιστώ με τον
αληθινό μετανάστη,να μπω στο πετσί του και ν´αφήσω την ψυχή μου να πονέσει μαζί του ακουμπισμένη στης μάντρας τα τραφώματα !

Κι επειδή τα πρώτα χρόνια του μετανάστη ηταν για τους περισσότερους σκληρά,γεμάτα πεθυμιά για την πατρίδα μπήκα στο πετσί του κι έγραψα πολλα ποιήματα .Ενα έξ αυτών θα σας διαβάσω τώρα .

ΚΑΠΗΛΙΟ Η ΛΗΜΝΟΣ (σελίδα 49)

Και θα κλείσω με ενα μου στίχο ,που είμαι σίγουρη πως ο καθένας απο σας θα τον είχε γράψει

Παράθυρο της ξενητειάς με χόρτασες
ποτέ σου ομως δεν κατάφερες να με πλανέψεις
γιατί με βρήκες ήδη πλανεμένη ...
Εσύ με έντυνες ασήμι και χρυσό
Κι εγω στης μάντρας τα τραφώματα
Ήμνα ακουμπισμένη

Σας Ευχαριστω πολυ .